تا حالا فکر کرده‌اید وقتی روی دکمۀ اتصال وای‌فای کلیک می‌کنید و در کسری از ثانیه وارد اینترنت می‌شوید، پشت‌صحنه چه اتفاقی می‌افتد؟
یا اینکه چرا در خانه و محل کار می‌توانید همزمان با لپ‌تاپ، گوشی، تلویزیون هوشمند و حتی کنسول بازی به یک اینترنت متصل باشید؟

راز ماجرا در دستگاهی به نام روتر نهفته است؛ وسیله‌ای که شاید اسمش را زیاد نشنیده باشید، اما اگر وجود نداشت، اتصال به اینترنت هم تا این حد ساده و راحت نبود.

در این مقاله قرار است یاد بگیرید که روتر چیست، چطور کار می‌کند و چرا وجودش تا این حد حیاتی است. همچنین با انواع مختلف روترها آشنا می‌شویم و می‌بینیم برای خانه یا کسب‌وکار کوچک خود باید سراغ چه گزینه‌ای بروید.

روتر چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

روترها همان قطعات کوچکی هستند که باعث می‌شوند چندین دستگاه مختلف بتوانند همزمان به اینترنت وصل شوند و داده‌ها را با یکدیگر ردوبدل کنند. در حقیقت، با یکی از حیاتی‌ترین تجهیزات شبکه سروکار داریم که نقش اصلی‌اش مدیریت و هدایت ترافیک داده‌هاست.

تصور کنید در یک چهارراه شلوغ، چراغ راهنمایی مشخص می‌کند کدام خودرو باید حرکت کند و کدام‌یک صبر کند. روتر هم دقیقاً چنین نقشی در شبکه دارد:

بسته‌های داده را دریافت و بر اساس آدرس‌های IP بهترین مسیر را برای ارسال آن‌ها انتخاب می‌کند.

نحوه کار روتر

در خانه، روتر سیگنال اینترنتی را که از ارائه‌دهنده سرویس (ISP) دریافت می‌کنید، میان دستگاه‌های مختلف مثل موبایل، لپ‌تاپ و تلویزیون هوشمند توزیع می‌کند. در مقیاس بزرگ‌تر، همین دستگاه در شرکت‌ها و سازمان‌ها می‌تواند ده‌ها یا حتی صدها شبکه مختلف را به شکلی ایمن و پایدار به هم متصل کند.

در اوایل دهه ۱۹۸۰، دانشگاه‌ها و شرکت‌ها با مشکل بزرگی روبه‌رو بودند: شبکه‌ها مثل جزیره‌های جدا از هم بودند و داده‌ها نمی‌توانستند به راحتی بین آن‌ها منتقل شوند.

به همین دلیل، روترها برای اتصال شبکه‌های مختلف در دانشگاه‌ها و شرکت‌ها توسعه یافتند. هدف اصلی آن‌ها مدیریت و هدایت ترافیک داده‌ها بین شبکه‌ها بود.

با گسترش اینترنت در دهه ۱۹۹۰ و ورود شبکه‌های خانگی، روترها وارد منازل شدند و به مرور امکانات بی‌سیم، امنیت و مدیریت پیشرفته ترافیک را نیز به خود اضافه کردند. امروز، روترها نه‌تنها در شرکت‌ها بلکه در خانه‌ها و حتی دستگاه‌های کوچک هوشمند نقش حیاتی دارند.

نکتۀ جالب اینجاست که بسیاری افراد هنوز فکر می‌کنند روتر، مودم و سوئیچ یک چیز هستند و فقط اسم‌شان فرق می‌کند؛ در حالی‌ که هر کدام نقش متفاوتی در شبکه دارند.

تفاوت بین روتر و مودم و سوئیچ

مودم‌ها دستگاه‌هایی هستند که اینترنت را به خانه یا محل کار شما می‌آورند. به بیان ساده‌تر، مودم سیگنال دریافتی از ISP (ارائه‌دهنده سرویس اینترنت) را به سیگنال دیجیتالی تبدیل می‌کند که دستگاه‌های مختلف بتوانند از آن استفاده کرده و به اینترنت متصل شوند؛ پس بدون مودم، دریافت اینترنت از ISP امکان‌پذیر نخواهد بود.

روتر هم که گفتیم با ساخت شبکه (یا با سیم، یا بی‌سیم) دستگاه‌های مختلف را به یکدیگر و به اینترنت وصل می‌کند و تصمیم می‌گیرد هر بستۀ داده دریافتی به کجا برود.

در رابطه با سوئیچ باید بگوییم این وسیله داخل شبکه‌ها به کار گرفته می‌شود و مسئولیت برقراری اتصال بین چندین دستگاه در یک شبکۀ سیمی را بر دوش می‌کشد.

سوئیچ دخالتی در فراهم کردن اینترنت ندارد و تمرکزش روی مدیریت بهینه‌تر انتقال داده‌ها در یک LAN (شبکۀ محلی) است. سوئیچ‌ها معمولاً در شبکه‌های LAN سیمی کاربرد دارد و تعداد پورت‌ها را برای اتصال دستگاه‌های سیمی افزایش می‌دهد.

در جدول زیر این ۳ دستگاه مهم برای ساخت شبکه و اتصال به اینترنت را مقایسه کرده‌ایم:

مورد مقایسه روتر مودم سوئیچ
کاربرد اصلی توزیع اینترنت بین دستگاه‌های مختلف و ساخت یک شبکۀ محلی اتصال به ISP و فراهم کردن امکان دسترسی به اینترنت متصل کردن چندین دستگاه مختلفی که داخل یک شبکۀ محلی قرار گرفته‌اند
دسترسی به اینترنت دسترسی غیرمستقیم از طریق مودم دسترسی مستقیم به ISP هیچ نقشی در فراهم کردن دسترسی به اینترنت ندارد
ایجاد شبکه بله (Wi-Fi و Lan) خیر بله (فقط LAN)
دستگاه‌های متصل امکان برقراری اتصال با چندین دستگاه را به‌صورت بی‌سیم و با سیم دارد معمولاً فقط یک دستگاه به آن متصل می‌شود امکان اتصال به چندین دستگاه (فقط با اتصال با سیم) را دارد
محل قرارگیری بین مودم و دستگاه‌ها بین ISP و روتر داخل شبکۀ LAN

شاید گیج شده باشید و بگویید پس چطور می‌شود که دستگاه مودم خانۀ من اجازه می‌دهد موبایل‌ها و کامپیوترهای همۀ اعضای خانواده به اینترنت متصل شوند؟!

باید بگوییم بیشتر دستگاه‌هایی که با نام مودم در خانه‌ها قرار دارند، ترکیبی هستند از مودم و روتر؛ یعنی علاوه‌بر اینکه اینترنت را از ISP می‌گیرند، می‌توانند با ایجاد یک شبکۀ داخلی آن را بین دستگاه‌های مختلف توزیع کنند.

حالا که تفاوت روتر و سوئیچ و مودم را می‌دانید، بیایید نگاهی بیندازیم به مزایا و معایب روترها.

مزایا و معایب استفاده از روترها

در رابطه با مزایای روترها باید بگوییم:

مزایای استفاده از روتر

  • اتصال چندین دستگاه همزمان

بدون روتر، اتصال همزمان چند دستگاه به اینترنت محدود یا دشوار است. روتر امکان ساخت شبکه داخلی و اتصال همزمان چندین دستگاه را فراهم می‌کند.

  • امنیت بالاتر

بیشتر روترها دارای فایروال و رمزنگاری هستند و از داده‌ها و شبکه در برابر تهدیدات محافظت می‌کنند.

  • مدیریت هوشمند ترافیک

قابلیت اولویت‌بندی ترافیک (QoS) باعث می‌شود انتقال داده‌ها بهینه شده و تجربه کاربری روان‌تر و با تأخیر کمتر باشد.

  • اشتراک منابع شبکه‌ای

امکان اشتراک فایل‌ها و پرینترها بین دستگاه‌های مختلف فراهم می‌شود؛ برای مثال، در یک شرکت، چند کاربر می‌توانند از یک پرینتر مشترک استفاده کنند.

  • بهینه‌سازی عملکرد شبکه

انتقال هوشمندانه داده‌ها با استفاده از متدهای به‌روز، عملکرد شبکه را به شکل قابل توجهی بهینه می‌کند.

  • گسترش پوشش وای‌فای

برخی روترهای پیشرفته (مثل Mesh Routerها) می‌توانند محدوده پوشش وای‌فای را افزایش دهند تا سیگنال‌ها به نقاط دورتر برسند و مشکلات پوشش در مکان‌های بزرگ کاهش یابد.

⭐ محتوای مرتبط: سیستم VoIP چیست و چه کسانی به آن نیاز دارند؟

معایب استفاده از روتر

  • هزینۀ بالای مدل‌های حرفه‌ای

روترهای پیشرفته با امکانات مدرن معمولاً قیمت قابل توجهی دارند.

  • کاهش جزئی سرعت اتصال

استفاده از قابلیت‌های امنیتی و مدیریت پیشرفته ترافیک (مثل فایروال یا QoS) ممکن است منابع بیشتری مصرف کند و سرعت اتصال را کمی کاهش دهد.

  • ضعف سیگنال وای‌فای در برابر موانع

سیگنال وای‌فای هنگام عبور از دیوارها، در مواجهه با مایکروویو یا دستگاه‌های بلوتوث ممکن است ضعیف یا قطع شود.

  • ریسک امنیتی در صورت تنظیم نادرست

آپدیت نکردن فریمور یا پیکربندی غلط روتر می‌تواند آن را آسیب‌پذیر کرده و زمینه هک شدن شبکه را فراهم کند.

  • پیچیدگی پیکربندی پیشرفته

تنظیم قابلیت‌های حرفه‌ای مانند QoS یا شبکه‌های مهمان نیاز به دانش فنی دارد و اغلب کاربران عادی قادر به انجام آن نیستند؛ در نتیجه ممکن است مجبور شوید از یک متخصص کمک بگیرید که هزینه اضافی به همراه دارد.

بیایید ببینیم انواع مختلف روتر چیست.

⭐ محتوای مرتبط: تلنت (telnet) چیست و چه کاربردهایی دارد؟

انواع روتر در یک نگاه

در ادامه با ۷ نوع رایج روترها آشنا خواهید شد.

انواع روتر

۱. روتر خانگی

این نوع روتر برای نیازهای روزمرۀ خانه‌ها و محیط‌های کوچک طراحی شده است. روتر خانگی اینترنت دریافتی از مودم را بین دستگاه‌های مختلف (مثل لپ‌تاپ، موبایل و تلویزیون هوشمند) توزیع می‌کند و معمولاً هم از طریق کابل Ethernet و هم به‌صورت بی‌سیم (Wi-Fi) اتصال را برقرار می‌سازد.

بیشتر روترهای خانگی یا به‌صورت جداگانه به مودم وصل می‌شوند، یا به‌صورت ترکیبی در قالب «مودم-روتر» در دسترس هستند. این روترها معمولاً برای تعداد محدودی کاربر (مثل اعضای یک خانواده یا یک دفتر کوچک) مناسب‌اند و به‌سادگی امکان اشتراک اینترنت را فراهم می‌کنند.

۲. روتر بی‌سیم

این نوع روتر علاوه‌بر پشتیبانی از اتصال کابلی (Ethernet)، امکان ساخت یک شبکۀ بی‌سیم (Wi-Fi) را هم فراهم می‌کند. به این ترتیب دستگاه‌ها می‌توانند بدون نیاز به سیم، به اینترنت متصل شوند.

اگر همین حالا با گوشی یا لپ‌تاپ خود از طریق وای‌فای آنلاین هستید، احتمالاً یا مودم شما یک روتر بی‌سیم داخلی دارد، یا یک روتر بی‌سیم جداگانه به مودم متصل کرده‌اید.

روتر بیسیم

۳. روتر سازمانی

این نوع روتر برای محیط‌هایی مثل شرکت‌های بزرگ، دیتاسنترها و سازمان‌هایی طراحی شده که حجم و پیچیدگی ترافیک شبکه در آن‌ها بالاست.

روترهای سازمانی توانایی مدیریت حجم بسیار زیادی از داده‌ها را دارند و می‌توانند شبکه‌های مختلف (مانند LAN، WAN و VPN) را به یکدیگر متصل کنند. همچنین، با فراهم کردن امنیت و پایداری بالا، ارتباطی مطمئن برای صدها تا هزاران کاربر ایجاد می‌کنند.

به همین دلیل، این روترها به‌عنوان ستون فقرات شبکه‌های سازمانی شناخته می‌شوند و خیال مدیران و کاربران را از نظر سرعت، امنیت و دسترسی پایدار راحت می‌کنند.

۴. روتر مجازی

روتر مجازی در واقع یک نرم‌افزار است که روی سخت‌افزارهای موجود یا در محیط ابری اجرا می‌شود و وظیفۀ مدیریت ترافیک شبکه و اتصال دستگاه‌ها را درست مانند یک روتر فیزیکی بر عهده دارد.

با استفاده از روترهای مجازی، بسیاری از قابلیت‌های روترهای سخت‌افزاری (مانند مسیریابی، مدیریت ترافیک و تأمین امنیت) در دسترس خواهد بود، بدون اینکه به خرید یک دستگاه فیزیکی جداگانه نیازی داشته باشید.

مقیاس‌پذیری بالا، انعطاف‌پذیری و صرفه‌جویی در هزینه‌ها باعث شده این روترها به گزینه‌ای جذاب برای مجموعه‌های بزرگ تبدیل شوند؛ به‌ویژه زمانی که نیاز به مدیریت شبکه‌های گسترده یا پیچیده در دیتاسنترها و محیط‌های ابری وجود دارد.

⭐ محتوای مرتبط: NAT چیست؟ آشنایی با ناجی شبکه به‌زبان ساده

۵. روتر هسته‌ای (Core Router)

روتر هسته‌ای قدرتمندترین نوع روتر است و معمولاً در مرکز شبکه‌های بزرگ قرار می‌گیرد. وظیفۀ اصلی این نوع انتقال حجم عظیمی از داده‌ها با بالاترین سرعت و کمترین تأخیر است.

این روترها بیشتر توسط ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت (ISPها) و در ستون فقرات (Backbone) اینترنت به کار گرفته می‌شوند و به‌هیچ‌وجه برای مصارف خانگی یا حتی شرکتی مناسب نیستند.

به زبان ساده، اینترنتی که همین حالا در خانه یا محل کارتان استفاده می‌کنید، ابتدا از طریق روترهای هسته‌ای در شبکه‌های عظیم ISPها جابه‌جا شده و سپس به روتر یا مودم خانگی شما رسیده است.

۶. روتر مرزی (Edge Routers)

روترهای مرزی که با نام Gateway Router هم شناخته می‌شوند، نقطۀ اتصال یک شبکه با دیگر شبکه‌های خارجی به حساب می‌آیند!

ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت (ISPها) از روترهای مرزی برای انتقال داده‌ها از شبکه اصلی خود (Core Network) به شبکه‌های خارجی استفاده می‌کنند.

این روترها برخلاف روترهای خانگی، برای ساخت وای‌فای یا مدیریت شبکه‌های کوچک محلی به کار نمی‌روند، بلکه معمولاً با اتصال‌های پرظرفیت (مانند فیبر نوری یا پورت‌های پرسرعت Ethernet) داده‌ها را بین شبکه‌ها جابه‌جا می‌کنند.

به زبان ساده، روتر مرزی نقش دروازه ورودی و خروجی داده‌ها را دارد و به همین دلیل هم به آن Gateway گفته می‌شود.

⭐ محتوای مرتبط: رایانش مرزی (Edge Computing) چیست؟

۷. روتر توزیعی (Distribution Router)

روترهای توزیعی نقش واسطه بین روترهای مرزی (Edge Routers) و کاربران نهایی را ایفا می‌کنند. این روترها داده‌های دریافتی از روتر مرزی را دریافت کرده و آن‌ها را در شبکه داخلی توزیع می‌کنند.

در این نوع روتر هم اتصال می‌تواند از طریق پورت‌های Ethernet یا به‌صورت بی‌سیم (Wi-Fi) برقرار شود. به بیان ساده‌تر، روترهای توزیعی داده‌ها را از روتر مرزی تحویل می‌گیرند و به سمت کاربران و دستگاه‌های داخل شبکه هدایت می‌کنند.

این نوع روترها بیشتر در شبکه‌های سازمانی یا زیرساخت‌های بزرگ استفاده می‌شوند و مثل یک حلقۀ میانی، جریان داده‌ها را بین لایه مرکزی (Core/Edge) و کاربران نهایی مدیریت می‌کنند.

نوع روتر توضیح کوتاه کاربرد اصلی مناسب برای
روتر خانگی (Home Router) اینترنت را بین دستگاه‌های خانه یا محیط کوچک توزیع می‌کند (LAN و Wi-Fi). اشتراک اینترنت در مقیاس کوچک خانواده‌ها، دفاتر کوچک
روتر بی‌سیم (Wireless Router) علاوه‌بر اتصال کابلی (Ethernet)، امکان اتصال بی‌سیم (Wi-Fi) فراهم می‌کند. ایجاد شبکه بی‌سیم داخلی خانه‌ها، دفاتر کوچک
روتر سازمانی (Enterprise Router) حجم بالای داده را مدیریت می‌کند و امنیت و پایداری بالایی دارد. اتصال LAN، WAN و VPN در مقیاس بزرگ سازمان‌ها، شرکت‌های بزرگ، دیتاسنترها
روتر مجازی (Virtual Router) نرم‌افزاری است که روی سخت‌افزار یا فضای ابری اجرا می‌شود و مانند یک روتر فیزیکی عمل می‌کند. انعطاف‌پذیری، مقیاس‌پذیری، کاهش هزینه دیتاسنترها، شرکت‌های بزرگ، شبکه‌های ابری
روتر هسته‌ای (Core Router) پرقدرت‌ترین روتر که در مرکز شبکه‌های بزرگ قرار دارد و حجم عظیمی از داده‌ها را جابه‌جا می‌کند. ستون فقرات اینترنت (Backbone) ISPها، شبکه‌های مخابراتی
روتر مرزی (Edge Router) در مرز شبکه قرار دارد و داده‌ها را بین شبکه داخلی و شبکه‌های خارجی (اینترنت) جابه‌جا می‌کند. نقش دروازه (Gateway) شبکه ISPها، دیتاسنترها
روتر توزیعی (Distribution Router) داده‌ها را از روتر مرزی گرفته و در شبکه داخلی بین کاربران توزیع می‌کند. حلقه میانی بین Edge و کاربران سازمان‌ها، شبکه‌های گسترده داخلی

حالا که با کاربرد روتر و انواع آن آشنا شدید، بیایید ببینیم چطور می‌توانید نوع مناسب آن را برای نیاز خاص خود انتخاب کنید.

چگونه روتر مناسبی برای کسب‌وکارهای کوچک انتخاب کنیم؟

برای تصمیم‌گیری در این رابطه، باید فاکتورهای مختلفی را بررسی کنید که اینجا راجع‌به همۀ آن‌ها صحبت می‌کنیم.

تعداد اتصالات

برای اینکه مطمئن شوید می‌توانید دستگاه‌های خود را به روتر وصل کنید، اطلاعات لازم دربارۀ تعداد و انواع پورت‌های اتصال (مثل Ethernet، تلفن، USB و…) را به دست بیاورید.

نکته: هیچ ایرادی ندارد که روتری پورت اضافی داشته باشد.

پهنای باند کافی

پهنای باند کافی عملکرد ایدئال برای همۀ کاربران متصل به روتر را تضمین می‌کند. طبیعتاً هرچقدر تعداد دستگاه‌ها و کاربران متصل بیشتر باشد، به پهنای باند بیشتری هم نیاز خواهید داشت.

⭐ محتوای مرتبط: پهنای باند چیست و به چه حجم از پهنای باند نیاز دارید؟

امکان اتصال بی‌سیم

روترهایی که از آخرین تکنولوژی‌های اتصال بی‌سیم (مثل Wi-Fi 6) برخوردار هستند، سرعت انتقال خیلی بیشتری را روی میز می‌گذارند؛ مخصوصاً اگر دستگاه‌های زیادی به شبکه متصل باشند.

پس نه‌تنها امکان اتصال بی‌سیم مهم است، بلکه ترجیحاً بهتر است سراغ روترهایی بروید که مجهز به جدیدترین تکنولوژی‌ها هستند.

راه‌اندازی و مدیریت آسان

بیشتر روترها یک رابط کاربری ساده دارند که می‌توانید از طریق مرورگر دستگاهتان وارد آن شده و مستقیماً روتر را دستکاری کنید؛ همچنین، اخیراً برخی برندها اپلیکیشن‌های موبایلی هم ساخته‌اند که با استفاده از آن‌ها می‌توانید به‌راحتی روتر را راه‌اندازی و آن را مدیریت کنید.

امنیت بالا

محافظت از پسورد با پروتکل‌های WPA یا WPA 2؛ این حداقل انتظاری است که باید از روتر داشته باشید. ضمناً بالاتر هم گفتیم که برخی روترها ابزارهای مخصوص امنیتی مثل فایروال، MAC (برای کنترل دسترسی به مدیا) و… دارند.

قاعدتاً هرچقدر این امکانات بیشتر باشند، روتر گزینۀ مناسب‌تری خواهد بود؛ منتهی توجه داشته باشید که امکانات بیشتر یعنی قیمت بالاتر!

انعطاف‌پذیری

دنبال گزینه‌هایی باشید که حداقل یک پورت PoE دارند؛ این پورت‌ها هم انرژی لازم برای فعالیت را تأمین می‌کنند و هم برای ردوبدل کردن داده‌ها کاربرد دارند؛ به همین دلایل، چنین روترهایی مخصوصاً برای دوربین‌های نظارتی و تلفن‌های VoIP مناسب هستند.

به بیان ساده، PoE نیاز به کابل‌کشی‌های متعدد را از بین می‌برد و شبکه را منعطف‌تر می‌کند.

امکان دستکاری پیکربندی توسط کاربر

اگر دانش لازم را داشته باشید، می‌توانید ترافیک شبکه، شبکه‌های مهمان متصل به شبکۀ اصلی، تنظیمات مربوط به نظارت والدین (Parental Control) و تنظیمات امنیتی را تغییر دهید و مدیریت کنید.

امکان ساخت شبکه‌های مهمان

وقتی مهمانی به محل کارتان می‌آید و قرار است به وایفای متصل شود، همین شبکه‌های مهمان هستند که خیالتان را از بابت امنیت و عدم نشت اطلاعات حساس راحت می‌کنند.

شبکه‌های مهمان یا Guest Networks در عین اینکه اتصال قوی به اینترنت را فراهم می‌کنند، نمی‌گذارند افرادی که نباید به دستگاه‌ها و فایل‌های حساس کسب‌وکار دسترسی داشته باشند.

QoS (Quality of Service) Controls

ترکیب این قابلیت با ابزارهای مانیتورینگ میزان مصرف کاربران، امکان تعیین محدودیت‌های مختلف در استفاده از شبکه را به وجود می‌آورد.

مثلاً می‌توانید مصرف یک نوع خاص محتوا (فرض بگیرید ویدیو) را ممنوع کنید؛ یا اینکه برای هر کاربری پهنای باند به‌خصوصی تعریف کنید.

روترهایی که این قابلیت را دارند، به ادمین کمک می‌کنند امنیت را بالاتر ببرد و نظارت دقیق‌تری به همۀ جوانب داشته باشد.

شبکه‌های مش (Mesh Networks)

اگر بخواهید محدودۀ تحت پوش وایفای را گسترش دهید، ساختن شبکه‌های مش بهترین انتخابی هستند که پیش رویتان قرار دارند.

اگر روتر از این شبکه‌ها پشتیبانی کند، می‌توانید چندین Wi-Fi Transmitter را که همگی به یک شبکه متصل هستند، در نقاط مختلف محل کارتان نصب کنید تا سیگنال‌های وایفای به نقاط کور دفتر شرکت هم برسند.

جمع‌بندی و حرف‌های پایانی

پرسش اصلی این مقاله روتر چیست بود که در همان اول کار به آن پاسخ دادیم؛ روترها جزو مهم‌ترین ادوات شبکه هستند که وظیفۀ اصلی‌شان مدیریت ترافیک شبکه است. به زبان عامیانه، روترها اینترنت را از مودم می‌گیرند و به‌شکل‌های مختلف به دستگاه‌های کاربران می‌فرستند.

بعد از ارائۀ تعریف، راجع‌به مزایا و معایب روترها حرف زدیم و بعد رفتیم سراغ معرفی انواع مختلف آن‌ها. در آخر هم گفتیم برای انتخاب روتر مناسب باید چه فاکتورهایی را بررسی کنید.

امیدواریم بعد از خواندن این مقاله اطلاعات ارزشمندی به دانشتان اضافه شده باشد؛ اگر همچنان سؤالی دارید، در قسمت نظرات منتظرتان هستیم.

No comment

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *